Методыка выкладання беларускай літаратуры як навуковая дысцыпліна

Скачать

Прадмет, змест і структура методыкі выкладання беларускай літаратуры. Беларуская літаратура як вучэбны прадмет у сучаснай сярэдняй школе. Шляхі развіцця методыкі беларускай літаратуры. Узаемасувязь методыкі выкладання літаратуры з іншымі навукамі.

Размер: 28,3 K
Тип: лекция
Категория: Педагогика
Скачать

Другие файлы:

Наватарскі характар сучаснай беларускай літаратуры
Парабалічная плынь у сучаснай беларускай літаратуры. Пашырэнне прытчавасці ў сучаснай літаратуры. Размежаванне парабалы і прытчы. Талент, паэзія і тво...

Запатрабаванасць жанру пародыі і эпіграмы ў гісторыі беларускай літаратуры
Аналіз літаратурнай пародыі як віду мастацтва. Месца сатыры і гумару ў сістэме родаў, відаў і жанраў літаратуры. Аналіз літаратуразнаўчых крыніц, прыс...

На скрыжаванні славянскіх традыцый
Манаграфія з’яўляецца першым абагульняючым даследаваннем шматмоўнай літаратуры Беларусі, асабліва беларускай літаратуры другой палавіны XVII—XVIII ста...

Месца і ролю вучэбна-метадычных дапаможнікаў па беларускай літаратуры ў працэсе школьнай адукацыі
Праблема стварэння вучэбна-метадычных комплексаў па беларускай літаратуры. Аналіз дапаможнікаў па літаратуры для настаўнікаў. Характарыстыка дапаможні...

Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч
Вывучэнне біяграфіі Алаізы Сцяпанаўны Пашкевіч (Цёткі) - пачынальнікаў навейшай беларускай літаратуры. Псеўданімы, якімі яна карысталася ў сваёй творч...


Краткое сожержание материала:

Размещено на

Тэма 1 МЕТОДЫКА ВЫКЛАДАННЯ БЕЛАРУСКАЙ ЛІТАРАТУРЫ ЯК НАВУКОВАЯ ДЫСЦЫПЛІНА

План

Прадмет, змест і структура методыкі выкладання беларускай літаратуры

Беларуская літаратура як вучэбны прадмет у сучаснай сярэдняй школе

Шляхі развіцця методыкі беларускай літаратуры

выкладанне беларуская літаратура вучэбная

1 Прадмет, змест і структура методыкі выкладання беларускай літаратуры

Методыка выкладання літаратуры стаіць на мяжы педагогікі і літаратуразнаўства. Гэта навука педагагічнага цыкла, якая дае магчымасць рацыянальна арганізаваць вывучэнне літаратуры як вучэбнага прадмета, паспяхова вырашаць развіваючыя і выхаваўчыя задачы. Прынята лічыць, што кожная навука, і ў тым ліку методыка выкладання літаратуры, мае права на існаванне ў якасці самастойнай пры наяўнасці трох умоў:

грамадскай неабходнасці даследавання ў яе галіне;

свайго ўласнага прадмета і аб'екта даследавання, якія не вывучаюцца ніякай іншай навукай;

сваіх спецыфічных задач і метадаў навуковага даследавання.

Што тычыцца пункта першага, адказ відавочны: у сучасным грамадстве існуе патрэба ва ўсеагульна адукаваным, культурным грамадзяніне, фарміраванне якога немагчыма ўявіць без належнай літаратурнай адукацыі.

Прадметам даследавання методыкі беларускай літаратуры з'яўляецца працэс навучання вучняў літаратуры як асобнаму прадмету.

Вылучаюць тэарэтычную і практычную методыку. Задача тэарэтычнай - раскрыццё заканамернасцей працэсу навучання літаратуры і распрацоўка асноўных прынцыпаў і прыватных правіл для практычнай методыкі (выкладання літаратуры настаўнікам). Іншымі словамі, тэарэтычная методыка распрацоўвае агульныя палажэнні выкладання літаратуры (эфектыўныя метады, прыёмы і формы работы), якія трансфармуюцца кожным канкрэтным настаўнікам у кожным канкрэтным класе. Аднак методыка не дае ўніверсальных рэцэптаў, якія можна прымяняць пры любых умовах. Спецыфіка работы залежыць ад узроставых, інтэлектуальных, псіхалагічных асаблівасцей класа, матэрыялу, які вывучаецца, магчымасцей школы. Таму вялікая роля тут належыць асобе настаўніка, яго педагагічнай гнуткасці, фантазіі, урэшце, таленту. Акрамя таго, выкладанне (а асабліва літаратуры) не церпіць як трафарэтнага ўвасаблення, так і празмернага захаплення экперыментамі, бо гэта можа прывесці да зніжэння пазнавальна-выхаваўчага боку ўрока. Тэарэтычная методыка вызначае таксама змест і аб'ём праграм і падручнікаў па літаратуры, вучэбных і наглядных дапаможнікаў.

Асноўнымі спецыфічнымі метадамі даследавання працэсу выкладання літаратуры ў школе (тэарэтычнай методыкі) з'яўляюцца:

1 Абагульненне прагрэсіўнага вопыту настаўнікаў-славеснікаў. Маюцца на ўвазе тыя настаўнікі, якія дасягнулі значных поспехаў у пэўным кірунку педагагічнай працы (раней іх называлі настаўнікамі-наватарамі). Вывучэнне іх дзейнасці вядзецца з мэтай магчымага далейшага ўкаранення гэтых напрацовак у масавую практыку.

Абагульненне вопыту прагрэсіўных настаўнікаў уключае назіранне за працэсам іх дзейнасці, гутаркі з вучнямі і настаўнікам, анкетаванне вучняў, аналіз іх прадуктаў дзейнасці, фіксацыю працэсу навучання (стэрэа-, відэазапіс, стэнаграфія), выступленне настаўніка з паведамленнямі на семінарах, у перыядычным друку і інш.

2 Мэтанакіраванае назіранне за вучэбна-выхаваўчым працэсам па літаратуры. Мэта яго - атрыманне станоўчых ці адмоўных вынікаў у адпаведнасці з вылучанай гіпотэзай.

3 Натуральны і лабараторны педагагічны эксперымент. Праводзіцца з мэтай праверкі эфектыўнасці тых ці іншых тэарэтычна распрацаваных палажэнняў, абгрунтавання пэўных шляхоў удасканальвання выкладання літаратуры ў школе. Як правіла, грунтуецца на значна больш шырокіх праблемах, чым метад назірання. Праводзіцца ў шэрагу школ, часам некалькіх раёнаў ці вобласці. Пры станоўчых выніках эксперыменту і мэтанакіраванага назірання матэрыял рэкамендуецца да выкарыстання ў масавай школе.

4 Метад зрэзаў (з прыцягненнем другарадных метадаў гутаркі, сацыяметрыі, анкетавання, тэсціравання, метаду статыстычнага аналізу і ўліку і інш.). Метад зрэзаў - гэта метад адначасовага масавага апытвання. Ён дае магчымасць вывучыць чытацкія зацікаўленні вучняў, узровень ведання мастацкіх тэкстаў, праверыць іх уменне аналізаваць твор. Метад зрэзаў канстатуе ўзровень ведаў вучняў, іх дасягненні і недахопы, але не здольны ўказаць прычыну поспехаў і прабелаў у ведах школьнікаў.

Трэба адрозніваць і методыку выкладання беларускай літаратуры як прыкладную гуманітарную дысцыпліну ўніверсітэцкай адукацыі настаўніка-філолага, якая мае свае задачы:

пазнаёміць будучага настаўніка з асновамі выкладання літаратуры;

выпрацаваць першапачатковыя практычныя ўменні і навыкі для падрыхтоўкі да ўрока літаратуры;

даць накірункі да самаадукацыі і творчага пошуку;

дапамагчы адшукаць адказы на прынцыповыя пытанні, якія ўзнікаюць да ўрока (у працэсе падрыхтоўкі), на ўроку і пасля яго (у працэсе аналізу).

Методыка выкладання літаратуры як вузаўская дысцыпліна ёсць навучальнай мадэллю методыкі літаратуры як навукі.

Методыка выкладання літаратуры цесна звязана з іншымі навукамі:

А) Літаратуразнаўствам і тэорыяй літаратуры. Абедзве навукі маюць агульны прадмет вывучэння - навуковае асэнсаванне гісторыі і тэорыі літаратуры з выкарыстаннем элементаў літаратурнай крытыкі. Аднак нельга не ўлічваць розніцу літаратуразнаўчага аналізу (аб'ектыўнага, навуковага, цэласнага) і школьнага аналізу мастацкага твора (суб'ектыўна-аб'ектыўнага (+ інтэрпрэтацыя), выбарачнага, абмежаванага ў часе і аб'ёме, выхаваўчай яго накіраванасці).

Б) Педагогікай. Методыка карыстаецца агульнадыдактычнымі прынцыпамі, выпрацаванымі педагогікай, а таксама тыпалогіяй урокаў з іх вызначанай у дыдактыцы структурай.

В) Псіхалогіяй. Псіхалогія, з аднаго боку, дае настаўніку веды аб узроставых асаблівасцях вучняў, што дапамагае вызначыць ступень даступнасці, аб'ёму таго ці іншага матэрыялу, эфектыўныя прыёмы выкладання, з другога - без звароту да набыткаў гэтай навукі немагчыма раскрыць унутраны свет герояў, матывацыю іх учынкаў, а значыць, спасцігнуць ідэйны змест твора. Першае прадугледжвае ўлік пісхалогіі мастацкага ўспрымання, выкарыстанне закону аперцэпцыі (залежнасці ўспрымання ад папярэдняга індывідуальнага вопыту). У дачыненні да другога неабходна зазначыць, што псіхалагічны аналіз вобразаў павінен адбывацца не саматугам, а абапірацца на веданне навуковай псіхалогіі.

Г) Этыкай. Паколькі вывучэнне літаратуры ў школе абавязкова ўлічвае выхаваўчы аспект, маральна-духоўнае фарміраванне вучняў, якаснае спасціжэнне твора без звароту да напрацовак у галіне этыкі немагчыма.

Д) Эстэтыкай. Адна з задач літаратурнай адукацыі - фарміраванне літаратурнага (і ў шырокім сэнсе эстэтычнага, бо літаратура з'яўляецца таксама мастацтвам, мастацтвам слова) густу. У сваю чаргу, у працэсе вывучэння кожнага канкрэтнага твора вызначэнне эстэтычнай каштоўнасці з'яўляецца адной з перадумоў яго цэласнага асэнсавання.

Е) Гісторыяй. Гістарычны аспект у дачыненні да кожнага твора павінен улічваць тры моманты: час напісання твора, час, адлюстраваны ў творы і сённяшні час (значэнне).

Ж) Лінгвістыкай. Як вядома, сродкам стварэння літаратурнага вобраза з'яўляецца мова. Стыль пісьменніка ў аднолькавай ступені цікавы і літаратуразнаўцам, і лінгвістам.

З) Філасофіяй. Безумоўна, вывучэнне мастацкай літаратуры не можа абмяжоўвацца толькі літаратуразнаўчым аспектам. У кожным творы закранаюцца складаныя анталагічныя, аксіялагічныя, гнасеалагічныя і да т.п. праблемы, раскрыццё якіх немагчыма без звароту да набыткаў філасофскай навукі.

Кожная навука мае сваю структуру, якая залежыць ад асаблівасцей прадмета яе вывучэння. Структура методыкі літаратуры абумоўлена структурай працэсу вывучэння літаратуры ў школе і складаецца з наступных элементаў: мэты навучання - літаратура - настаўнік - вучань.

2 Беларуская літаратура як вучэбны прадмет у сучаснай сярэдняй школе

Беларуская літаратура - дысцыпліна культуралагічнага цыкла, якая паслядоўна і сістэматычна далучае вучняў да мастацтва. Адным з важных патрабаванняў да ўрока літаратуры з'яўляецца спалучэнне лагічнага і эмацыянальнага падыходаў пры выкладанні.

Курс роднай літаратуры складаецца з некалькіх кампанентаў:

1) Вывучэнне твораў нацыянальнай літаратуры. Зразумела, што аналізу твораў нацыянальнага мастацтва слова ў праграме адведзена большая колькасць гадзін.

2) Вывучэнне твораў сусветнай літаратурнай класікі. На іх вывучэнне ў якасці тэмы асобнага ўрока прадугледжваецца няшмат гадзін, але настаўнік мусіць ажыццяўляць разгляд твораў нацыянальнай літаратуры ў кантэксце сусветнай, што дазваляе пераадолець ізаляванасць у ацэнках, вызначыць рысы падабенства і арыгінальнасці, агульначалавечага і нацыянальнага.

3) Вывучэнне асноў тэорыі і гісторыі літаратуры. Аналіз твора ў адпаведнасці з прынцыпам навуковасці немагчымы без разумення пэўнага тэарэтычнага матэрыялу, свабоднага карыстання тэрміналогіяй. Таму тэарэтычныя паняцці ўводзяцца праграмамі ўжо з 5 класа.

4) Вывучэнне літаратуры ў сувязі з іншымі відамі мастацтва. Новая канцэпцыя літаратурнай адукацыі, адмовіўшыся ад такога прадмета, як СМК (МХК), яго функцыі ўсклала на літаратуру. Гэты важны кампанент літаратурнай адукацыі ўлічаны ў школьных праграмах і адлюстроўваецца ў...